تاریخ انتشار  :  19:02 عصر ۱۳۹۶/۴/۱۲
تعداد بازدید  :  1272
Print
   
عیارسنجی طنز« شعرهای پاشنه‌بلند»

گزارش جلسۀ نقد کتاب «شعرهای پاشنه‌بلند» اثر سعیده موسوی‌زاده

 

 جلسۀ پنجاه و نهم نقد و پژوهش کتاب حوزۀ هنری خراسان رضوی،  یک‌شنبه ۱۱ تیرماه ۱۳۹۶با خیر مقدم به دوستان و دعوت از شاعر برای شعرخوانی و صحبت‌های اولیه آغاز شد؛ جلسه ای که گردانندگان آن محمدکاظم کاظمی و قاسم رفیعا بودند.

جلسه همزمان شده بود با روز ملی صائب وروز تولد زنده یاد استاد قهرمان که استاد کاظمی با تبریک این مناسبت به همسر گرامی استاد قهرمان  که در جلسه حضور داشت، از این شاعر و پژوهشگر توانای حوزه سبک هندی یاد کرد. او همچنین به محدودیت‌هایی که سرایش شعر طنز برای خانم‌ها دارد اشاره  کرد آن هم با توجه به نگاه عمومی جامعه و خط قرمزهایی که برای خانم‌ها پررنگ‌ُتر است. پس ازآن منتقدان برای ارائه نقد خود دعوت شدند.

مجید رحمانی صانع

ما دو دسته طنزسرا داریم، یکی کسانی که با طنز شروع کردند و کار اصلی‌شان طنز بود، یکی کسانی که با شعر جدی شروع کردند و سپس به حوزۀ طنز رفتند. به نظرم خانم موسوی‌زاده از گروه دوم است و بیشتر در حوزۀ شعر محلی و شعر کودک و نوجوان معروف است.این کتاب یکی از پنج کتاب طنزی است که انتشارات قدیانی منتشر کرده است. اگر این را با چهار کتاب دیگر این سلسله مقایسه کنم، از نظر عنوان شعر، عنوان «شعرهای پاشنه‌بلند» از بقیه بهتر است.  همین طور طرح جلد کتاب با عنوان تناسب دارد.

شعرهای کتاب شروع خیلی خوبی دارد.

 مثلاً شعر صفحۀ ۹

آن‌قدر می‌نویسم تا جان من درآید

یا چاپ می‌کنندش، یا صبر من سرآید

شاعر به مسائل اجتماعی بیشتر پرداخته و به حوزه‌های مسائل سیاسی کمتر ورود کرده است که به نظرم جای این مسائل در این کتاب خالی است. من از نظر فنی خیلی بحث نمی‌کنم، ولی پیشنهادهایی دارم. مثلاً در شعر صفحۀ ۵ بیت دوم آن جالب نیست.

در این بیت، «قلب» با ضمیر «او» خطاب شده است

تمام قلب تو از پیچ و مهره است

تحرک‌های او چون میل‌لنگ است

ایشان دو سه مورد شعر اشتراکی هم دارد؛ در این شعرها که در گروه‌ها هم گاهی رایج است، اشکالی که ایجاد می‌شود، این است که ارتباطی بین ابیات پیدا نمی‌شود. در شعر «فال چینی» آدم انتظار دارد که شعر با ورود حافظ به شعر تمام شود. یعنی بیت‌ها چینش دیگری می‌داشتند.

محمدکاظم کاظمی

به نظر من آنچه در اولین نظر به چشم می‌خورد، این است که شاعر در طنز خودش اعتدال را رعایت و از حرکت روی لبه‌های تیز پرهیز کرده است. شاعران بسیاری هستند که طنزشان را با عبور از خط‌های قرمز اخلاقی و سیاسی، پرجاذبه می‌سازند و به این وسیله بین مردم محبوبیت کسب می‌کنند. همین طور شاعرانی هستند که با مخالف‌خوانی و ادای اپوزیسیون‌ درآوردن نام و اعتبار کسب می‌کنند، در حالی که گاهی شعرشان ضعیف است. ولی سعیده موسوی‌زاده در شعرش از این ابزار جذابیت استفاده نکرده است و طنزی اخلاق‌مدار و آموزنده دارد، به طوری که درآن به مسائل رایج اخلاقی و اجتماعی اشاره می کند. از جمله مسئله‌ آلودگی هوا، مسئله تربیت فرزند، حجاب و پوشش و امثال این‌ها.

ولی با اینکه این کتاب مجموعه طنز است، همه شعرها از عیار طنز یکسانی برخوردار نیست. طنز بعضی شعرها بهتر از کار درآمده که علت آن رعایت جنبه‌های هنری طنز است، یعنی استفاده از تضاد و تناقض، به طوری که به شعر حالت الاکلنگی می‌دهد که هر دو طرف تضاد را در بر می‌گیرد، مثل آنجا که می‌گوید «ما لکۀ خاندان شعریم» که به ظاهر «لکۀ ننگ» را در نظر دارد، ولی در عمل به این قضیه می‌بالد و آن را مایۀ تشخص می‌داند، مثل اینکه به یک نفر بگوییم تو فرزند شرّ خانواده هستی، ولی جنبۀ مثبت آن را در نظر داشته باشیم.موضوع دیگری که به نظرم قابل توجه است، این است که شاعر در بعضی طنزهایش نوعی شیرین‌کاری و شیطنت در کار دارد و همین شعرها بهتر از کار درآمده است، مثل «صندوق هلو را سر بازار بپوشید / این جنس گران را ز خریدار بپوشید» که به اهمیت حجاب و پوشش اشاره می‌کند، ولی در عین حال کلمۀ «هلو» قدری شیطنت در خود دارد. این است که شعرها حالت نصیحت خشک پیدا نمی‌کند. او در بسیاری از شعرهایش از این نظر موفق بوده است، ولی بعضی شعرها مثل «مکالمۀ کاغذ و مداد» هم هست که از این ویژگی چندان برخوردار نیست و به همین دلیل به شعرهای پند و نصیحت سنتی ما شباهت یافته است. کتاب از نظر ویرایش و طرح جلد خوب است و فقط در صفحه‌آرایی آن بعضی ضعف‌ها دیده می‌شود که البته به ناشر برمی‌گردد، نه شاعر.

پری غلامی

قبل از هر چیز به خانم موسوی‌زاده و همه خانم‌هایی که در حوزۀ ادبیات کار می‌کنند تبریک می‌گویم. ایشان از افتخارات ادبیات کشور ماست ویک دلیل آن تنوع حیطه‌هایی است که ایشان در آن کار می‌کند.

حرف‌های بیشتر دوستان در حوزۀ فرم بود ولی حرف‌های من بیشتر در حوزۀ محتوا و مضمون است. به نظرم نقطۀ قوت این کتاب تنوع مضامین است. همین طور تنوع در وزن شعرها. خیلی از طنزنویسان فقط در یک وزن کار می‌کنند. همین طور تنوع در نوع بیان که گاهی معیار است و گاهی محاوره.مسئله دیگر نگاه خیلی نرم و ملایم زنانه است که در این شعرها وجود دارد و یک طوری حرف می‌زند که خانم‌ها دوست دارند صحبت کنند. این کار هم توانایی بالایی می‌خواهد. جالب اینکه ایشان خیلی طبیعی و متعادل برخورد کرده و جنبۀ فمینیستی ندارد.توجه به طبیعت، حیوانات، ریزه‌کاری‌های محیط زیست و امثال این‌ها که به نظرم حاصل ارتباط ایشان با ادبیات کودک است، به لطافت زبان ایشان کمک می‌کند.

یوسف بینا

شعر طنز وقتی از ماهیت و چیستی‌اش صحبت می‌کنیم، بر خلاف بسیاری از اقسام شعر، خیلی متصل به محتوایش است.من با مرور در این کتاب، دو نوع شعر دیدم که دسته ای از آن کمتر، ولی بهتر بود؛ شعرهایی که در آنها شاعر یک حرف را گرفته و تا آخر ادامه داده است. اینها بهتر از کار درآمده است.در نقطه مقابل شعرهایی هست که گویا در آنها شاعر بیت اول را گفته و سپس بر اساس قافیه شعر را جلو برده است. چند شعر در این کتاب هست که در آن‌ها موضوع خاصی نمی‌بینیم.نکتۀ دیگر این است که شاعر گاهی از جانب ادبی قضیه عدول کرده است. در بعضی مواقع هم زبان شعر که قرار است سهل  وممتنع باشد، دیگر سهل می‌شود. در بعضی موارد کلمات انگلیسی به شکلی آمده است که با نظام عروض فارسی مطابقت ندارد، مثل کلمه «شارژ» که قدری کوتاه ادا شده است.سعیده موسوی‌زاده در چند حوزه مثل شعر محلی، شعر کودک و نوجوان و شعر جدی کار کرده است. ولی من امیدوارم که شاعر به سمتی برود که یک حوزۀ ادبی و شعری را جدی‌تر دنبال کند.

محمدباقر کلاهی اهری

گاهی مجموعه‌ای از عوامل در یک شخص به هم پیوسته‌اند و انسان دوست دارد که این شخص بدرخشد. علتش هم حسن رفتار و خُلق مثبت ایشان است که همیشه با انرژی مثبت در محافل حاضر می شود. ولی نکتۀ جالب این است که آدم از کسی که طنز کار می‌کند انتظار دارد که کمی بدجنس هم باشد.بحثی در این روزها خیلی در حوزۀ هنر مطرح شده است که به آن می توان «هنر موقعیت» گفت. این در جامعه ما بسیار جا افتاده است که همه می‌خواهند همه را بخندانند. در حالی که ظرفیت خندۀ مردم هم حد و اندازه‌ای دارد. به قول برشت، کسی که می‌خندد هنوز خبر دهشتناک را نشنیده است. اگر موضوعات را به دو دسته تقسیم کنیم بعضی به «کجایی» انسان مربوط است، بعضی هم به «چرایی» انسان؛ اینکه انسان که هست و چه هست یعنی موضوعات ازلی و ادبی و این چیزی است که ارزش و ماندگاری بیشتری دارد. به همین دلیل خوب است که شاعر خیلی وابسته به «هنر موقعیت» نباشد. از این رو من به خانم موسوی‌زاده پیشنهاد می‌کنم که  اطلاعاتی را که از فرهنگ عامیانه و لهجه مشهدی دارد، فقط در شعر مصرف نکند، بلکه در کارهای پژوهشی هم به کار بگیرد، نظیر کارهایی که علامه دهخدا و مرحوم شکورزاده کرده‌اند.


نظر شما
نام
ایمیل
متن نظر
  ارسال


استان خراسان رضوی | نقشه سايت
حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی خراسان رضوی