زير پوست گرافيك ايران با ساعد مشكي
گرافيك ايران و چالشي به نام هويت
مجيد اديبي - يكي از موضوعات داغ و جنجالي گرافيك امروز ايران بحث و جدل‌هايي است كه طراحان گرافيك درباره نوع و نحوه ي ارايه آثار دارند و آنچه كه در اين بين بسيار چالشي و پرحرف و حديث شده است، مقوله‌ي "تايپوگرافي" است. ساعد مشكي در اين باره مي‌گويد: چرا نسل جوان خودش را در گير ملغمه‌اي به نام تايپوگرافي كرده است؟
تعداد مشاهده : 1471 تجسمی  سه شنبه، 16 بهمن 1386  11:42:47

تعطيلات نوروز شايد بهانه‌اي بود تا " ساعد مشكي "، ‌يكي از گرافيست‌هاي مطرح و صاحب سبك ايران به مشهد بيايد و در گيرودار عيدديدني‌ها(مشكي اصالتي خراساني دارد) و گشت و گذارهاي بهاري، دقايقي را هم در جمع هنرمندان جوان مشهدي حضور داشته باشد و با آنها از گرافيك بگويد. به خصوص كه اين روز‌ها گرافيك ايران پر سر و صدا شده و حرف و حديث‌هاي حاشيه‌ي آن بسيار.

 

گرافيك يعني شعر

شايد جالب باشد! فصل و بهار كه همه را ياد گل و بلبل و شعر مي‌اندازد و حضور هنرمندي كه نگاهي شاعرانه به گرافيك دارد.آن‌گونه كه خودش هم مي‌گويد علاقه وافرش به ادبيات و شعر را نمي‌تواند پنهان كند و به همين خاطر آثار ساعد مشكي را مي‌توان در زمره ي آثاري فرهنگي و نه صرفاً تجاري به شمار آورد. طراحي‌هاي او براي جلد كتاب‌ها و نيز طراحي پوستر‌هاي او مبين اين موضوع هستند و آن چه كه ساعد مشكي در اين سال‌ها تلاش داشته به مخاطبان ارائه دهد بيشتر تاكيد بر جنبه‌هاي فرهنگي طراحي گرافيك بوده است.

اما گذشته از اين‌ها حضور ساعد مشكي در مشهد فرصتي بود تا درباره‌ي گرافيك امروز ايران و نقد‌هايي كه به آن وارد است بيشتر صحبت شود. به خصوص اينكه گرافيك ايران در آستانه ي برگزاري نهمين دوسالانه‌اش قرارگرفته و طبق برنامه‌ريزي، خرداد ماه برگزارخواهد شد.

 

وضعيتي نامعلوم براي تايپوگرافي و…

يكي از موضوعات داغ و جنجالي گرافيك امروز ايران بحث و جدل‌هايي است كه طراحان گرافيك درباره نوع و نحوه ي ارايه آثار دارند و آنچه كه در اين بين بسيار چالشي و پرحرف و حديث شده است، مقوله‌ي "تايپوگرافي" است. ساعد مشكي در اين باره مي‌گويد: چرا نسل جوان خودش را در گير ملغمه‌اي به نام تايپوگرافي كرده است؟ و براي توضيح صحبت‌هاي اش مثالي هم مي‌زند كه: يكي از دانشجويان گرافيك نقطه« ن» را در پايين قرار داده بود. يا اينكه مي‌آيند نقطه‌هاي خط فارسي را جابه‌جا مي‌كنند و يا داخل حفره‌هاي حروفي مثل «م»، «ه» را پر مي‌كنند.

وي مي‌گويد: آيا نبايد دليل آن را هم بدانيم و از همه مهم‌تر چرا كسي پاسخي براي توليد اين همه كار يكنواخت و تكراري گرافيست‌ها ندارد؟

اين طراح گرافيست ادامه مي‌دهد: شايد بتوان گفت كه همين تايپوگرافي يكي از دلايل اصلي آن باشد و امروز هر جواني عشق كاركردن با آن را دارند.

مشكي در عين حال تاكيد مي‌كند: امروزه جايگاه طراحي حروف در كشور ما خيلي جدي گرفته نمي‌شود. البته او دلايل آن را هم بيان مي‌كند: طراحي حروف كار بسيار سخت و طاقت‌فرسا و زمان‌بري است و نيازمند يك ساپورت روحي و جسمي بالا است كه بايد از طرف سفارش‌دهنده صورت گيرد، كه متاسفانه انجام نمي‌شود و پروژه‌هاي طراحي حروف روي زمين مانده‌اند! و هيچ كس جرأت نزديك شدن به آن را ندارد. هر چند كه فرشيد مثقالي با جديت پيگير آن است و حتي پيشنهاد‌هايي را هم براي انجمن طراحان گرافيك داده و قرار است در حاشيه برگزاري دوسالانه ي نهم گرافيك يك همايش با مبحث طراحي حروف برگزار شود كه به نظر من اگر اين امر صورت بگيرد اتفاق جالب و قابل توجهي خواهد بود و باعث مي‌شود نگاه‌ها به اين مقوله جدي‌تر شود.

البته،‌ساعد مشكي پيش‌تر نيز درباره‌ي تحول در تايپوگرافي سخن به ميان آورده و در گفتگويي با روزنامه‌ي " حيات نو" گفته بود: "... به نظر من لا‌زم است تا خوش‌نويس‌ها و طراحان گرافيك با ميانجي‌گري طراحان گرافيكي كه خوش‌نويسي مي‌دانند و بالعكس، حركتي بزرگ را آغاز كنند كه در آن صورت بايد آن را انقلا‌ب تايپي بناميم! چرا كه اغلب كساني كه طراحي حروف مي‌كنند از خوش‌نويسي چيزي نمي‌دانند و برعكس كساني كه خوش‌نويسي مي‌دانند حاضر نيستند به سمت طراحي حروف تغيير حركت كنند. اگر خوش‌بينانه نگاه كنيم و همه قوانين هم در جهت حفظ منافع مادي و معنوي طراحان وضع شود و ده‌ها اگر ديگر، مي‌توانيم اميدوار باشيم كه بخش اول تايپوگرافي را متحول و ابزار كافي دراين حيطه را فراهم كرده‌ايم. "

بيشترين تاكيد اين گرافيست بر مطالعه و استفاده از خط نستعليق است به طوري كه مي‌گويد: " توجه به نستعليق مي‌تواند بسيار راه‌گشا باشد. متاسفانه ارتباط نسل حاضر با نستعليق مانند ارتباط ما است با شعر بيدل و سبك هندي. ما از قرن دوازدهم ارتباطمان با بخش سانسكريت تمدن‌مان يعني هندوستان و خراسان بزرگ كه گستره زبان فارسي دري در آن جريان داشته قطع شده و در حال حاضر درك شعر شاعران پارسي‌‌گوي آن خطه برايمان بسيار دشوار و گاه ناممكن است. من وقتي در كلا‌س‌هاي دانشگاه از نستعليق صحبت مي‌كنم متاسفانه چهره درهم شده دانشجويان را مي‌بينم! البته وقتي نتوانيم با عنصري ارتباط برقرار كنيم و يا آن عنصر به گونه‌اي نامطلوب و نادرست ارائه شده باشد در مقابل آن واكنش منفي هم نشان مي‌دهيم. "

 

چه كنيم براي گرافيك ايراني؟

ساعد مشكي اظهاراتي را نيز در باره‌ي گرافيك ايراني داشت. البته بهتر است بگوييم گرافيك با هويت ايراني. مشكي در ابتدا اين سوال را مطرح مي‌كند كه: "كار ايراني يعني چه؟ و چرا اين قدر اين موضوع مهم است؟"

وي سپس با طرح چند سوال ديگر، اين گونه ادامه مي‌دهد: " آيا لزوما مشخصه يك كار ايراني استفاده از خط فارسي است؟ آيا اگر هر كاري كه خط فارسي و يا خوشنويسي ايراني در آن استفاده شده باشد حتما ايراني است؟ و اين‌ها آيا مشخصه ايراني بودن است؟"

اين طراح گرافيك پاسخ خود به اين سوالات چالش برانگيز رابا نقل قول‌هايي ازاظهارات " الخاندرو ماگايانس"(گرافيست مكزيكي ) كه اخيراً در تهران مطرح شده بود عنوان كرد:" اگر خط فارسي را از پوستر‌هاي ايراني بگيريم،‌آيا باز هم اين پوستر‌ها هويت و مشخصه‌هاي ايراني بودن را دارند؟ آيا مي‌شود فقط روي خط فارسي تمركز نكرد و آن را هويت ايراني بودن اثر نپنداشت؟

مشكي مي‌گويد: اين سوالات «ماگايانس» ما را به فكر فرو مي‌برد ؛ مگر مي‌شود بدون استفاده از خط فارسي، ‌ايراني كار كرد؟ و اگر شد چگونه و در چه مسيري بايد اين كار را به انجام رسانيد؟ و آيا اين كار منجر به يك جريان در آينده خواهد شد؟ و يك نكته ي اساسي و مهم؛‌آيا بايد به گذشته رجوع كنيم؟!...

 

هنوز خبري نيست

اما،‌ساعد مشكي نگراني‌هايي نيز درباره‌ي برگزاري نهمين دوسالانه گرافيك ايران داشت كه عمده آن مربوط به تامين بودجه و هزينه‌هاي آن است.

وي گفت: هنوز بودجه‌اي كه قراربود به دوسالانه تعلق گيرد دريافت نشده و من هم اميدوارم هر چه زودتر اين امر شكلي عملي به خود گيرد و اگر بودجه نرسد به احتمال 5 درصد، دوسالانه برگزار نمي‌شود.

وي در عين حال نسبت به كيفيت جشنواره و نوع آثار ارسالي به خصوص در بخش ملي كاملا خوش‌بين است و معتقد است كه دوسالانه امسال وضعيتي اميدواركننده دارد.

 

 

 



 
[ نام ]
   
[ ایمیل ]
   
   
 
 
 

استان خراسان رضوی | نقشه سايت
حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی خراسان رضوی